Yapay Zekadan Nefret Ediyor Gibiyiz Ama Neden Vazgeçemiyoruz?

Yapay zeka ekosisteminin kalbinde yer alan isimler bile kimi zaman sektörü eleştirmekten geri durmuyor. Kapsamlı yapay zeka modelleri geliştiren Springboards girişiminin CEO'su, bir mülakat sırasında şirketlerini tanımlamak için çarpıcı bir ifade kullandı: Kendi yaptığımız işi çok da sevip sevmediğimizi bilemediğimiz için sıklıkla 'nefret eden bir yapay zeka şirketiyiz' deriz. Bu yaklaşım, bugün küresel ölçekte milyonlarca insanın yapay zeka ile kurduğu çelişkili ilişkinin özünü özetliyor. Bir yanda rekor düzeyde artan benimseme oranları, diğer yanda ise teknolojinin toplumsal etkilerine duyulan derin güvensizlik yer alıyor.

Rakamlar Ne Söylüyor? Kullanım Zirvede, Memnuniyet Düşüşte

Kamuoyu araştırmaları ve pazar analizleri, yapay zeka algısı ile kullanım alışkanlıkları arasında keskin bir uçurum olduğunu ortaya koyuyor. Pew Research Center verilerine göre, ABD'deki yetişkinlerin çoğunluğu yapay zekanın kendilerine şahsen ve genel olarak topluma olumsuz bir etki yapacağını düşünüyor. Bu karamsar tablo özellikle genç kuşaklar arasında daha da belirginleşiyor. Stanford Üniversitesi tarafından yayımlanan bir rapor, dünya genelindeki insanların yarısından fazlasının yapay zeka ürünleri ve servisleri karşısında endişe duyduğunu gösteriyor.

Toplumsal direnç yalnızca anketlerle sınırlı kalmıyor. Mayısta yayımlanan bir Gallup anketine göre, ABD'li yetişkinlerin yüzde 71'i bölgelerinde yeni bir yapay zeka veri merkezinin kurulmasına karşı çıkarken, nükleer santral inşaatına karşı çıkanların oranı yüzde 53'te kalıyor. Mart ayındaki bir NBC anketi ise yapay zekanın popülaritesinin Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza biriminin bile gerisinde kaldığını ortaya koydu.

Ancak bu toplumsal tepkiye rağmen kullanım oranları tırmanmaya devam ediyor. Pazar analizi firması Sensor Tower'ın verilerine göre ChatGPT, mayıs ayında aylık bir milyar kullanıcı barajını aştı. Google DeepMind’ın Gemini modeli de temmuz ayında 950 milyon kullanıcıya ulaşarak bu metriği yakından takip ediyor. Pew verilerine göre ABD'deki yetişkinlerin yarısı bir sohbet botu kullandığını belirtirken, bu oran 2023'teki seviyenin iki katına çıkmış durumda. Her dört kişiden biri ise yapay zekayı her gün kullandığını ifade ediyor. OECD bünyesindeki 38 gelişmiş demokraside yapılan araştırmalar da yetişkinlerin üçte birinden fazlasının son üç ay içinde üretken yapay zeka araçlarını kullandığını ortaya koyuyor.

Akademik Dünyanın İkilemi: Uzmanlar Neden Vazgeçemiyor?

Bu çelişkili tablo sadece sıradan kullanıcıları değil, yapay zekanın sınırlarını zorlayan bilim insanlarını da etkisi altına almış durumda. New York University profesörü matematikçi Tristan Buckmaster, OpenAI'ın tarihi bir matematik bulmacasını çözmek için kendi yayımlanmamış çalışmalarını kullandığını iddia ederek büyük bir tartışmanın fitilini ateşlemişti. Buckmaster, şirketlerin akademik emeğe yeterli kredi vermeden sonuç üretmesini 'çocukça' ve sorumsuzca buluyor.

Buna rağmen Buckmaster yapay zeka araçlarını kullanmaktan vazgeçemiyor. Araştırma kağıtlarını düzenlemek ve karmaşık mantıksal adımları anlamak için OpenAI'ın kodlama asistanı Codex veya Anthropic'in Claude modellerini kullanmaya devam eden Buckmaster, 'Buna katılmasanız bile bir şekilde sıkışıp kalıyorsunuz. Yapay zeka o kadar faydalı ki, tamamen kullanmaktan kaçınmak çok zor' değerlendirmesinde bulunuyor. Geometrik grup teorisi üzerine çalışan Alman matematikçi Andreas Thom ise OpenAI modelinin kendi çalışmalarından faydalandığını öğrendiğinde şaşırdığını belirterek, bu tür siyasi tartışmaları 'bir kenara bıraktığını' ve yalnızca matematik çalışmak istediğini ifade ediyor. Uzmanlar, yapay zekanın insan emeğinin izini sürmeyi zorlaştırdığını ve bu durumun bilimin geleneksel işleyiş biçimini kökten sarstığını vurguluyor.

Sosyal Medya Tekrarı mı? Düzenleme Arayışları ve Alternatifler

Uzmanlar, bugünkü durumun son yirmi yılda sosyal medyanın yükselişi sırasında yaşanan dinamiklerle büyük benzerlik gösterdiğini belirtiyor. Facebook, Twitter veya Google arama motoru gibi devler karşısında yaşanan teknoloji karşıtlığına rağmen milyarlarca insan bu platformlara akın etmişti. Sosyal medya döneminde kullanıcıların alternatif bulması zor ve maliyetliydi; platformu bırakmak tüm bağlantıları kaybetmek anlamına geliyordu.

Ancak yapay zeka alanında dengeyi değiştirebilecek bazı unsurlar hala masada duruyor. Siyasi otoritelerin ve yasa koyucuların bu kez düzenleme yapma konusunda çok daha istekli olduğu görülüyor. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki tüm eyaletler, yapay zekanın geliştirilmesi ve dağıtımını denetleyen yasalar çıkardı ya da teklif etti; bu da son üç yılda on katlık bir artışla ülkesel bazda 2.100'den fazla yasa tasarısının gündeme gelmesine yol açtı. Öte yandan OpenAI, Anthropic ve Google dışındaki açık kaynaklı alternatiflerin pazarda yer alması, tüketicilere daha fazla seçenek sunarak şirketler üzerinde belirli bir pazar baskısı oluşturuyor.

Yapay zekaya yönelik toplumsal hoşnutsuzluğun temelinde teknolojinin kendisinden ziyade trilyon dolarlık şirketlerin bu araçları hayatın her alanına dayatma hırsı yatıyor. Sektör gözlemcilerine göre, gelecekte atılacak adımlar trilyon dolarlık devlerin dayattığı kaçınılmaz bir kadere mahkum değil; açık kaynaklı modellerin çoğalması ve regülasyon baskısı, teknolojinin sınırlarının yeniden çizilmesine zemin hazırlayabilir.